Ji Kongrê ya Komelê ZIMAN 29.09.2005.Wuppertal
destî raste: Ecevit Yildirim, Dr:Fikret Yıldız, Irfan Baysal, Mustafa Mih, Nebi Kesen, Kemal Harimci, Muzafer Özgür, Ali Çiftçi, Nurşen Gencağa-Kaya, Ali Sira, Bekir Darı, Yusuf Polat - ê li paşîye Mehmet Bayrak û hevale wî
Ç ,D,E
Doğrusu ç yi yazmak için çile ya da çele yi beklemem gerekmezdi. Amma velakin bu kadar işin arasında yazarlık bu kadar oluyor demekki.
Ç harfi yöresel Kurmancî de yaygın. Çile ya da Çele aynı zamanda ay isimleridir. Eskiden büyüklerimiz Çele peşin (ilk kırk), Çele paşin (son kırk) ve meha Gucık ê ( kısa ay) diye sayarlardı.
Hal hatır sormak da yine yörede Kürdistan dan farklı ama Dimilî (Zaza) Kürtçesiyle benzeşiyor.
Artık bütün Kürtler birbirlerine biraz afra ve tavrayla Çawayî Heval ? diye selamlaşıyor. Hatta bu eğer bizim köylü ise benim çok daha tuhafima gidiyor. Oysa bizde Çitoni ? ya da Çitoyî , Rindi ? bazıları da Çidikî
Xwa şî ? derler.
Irak Kürt Federe Devletindeki Kürtler, özellikle Sorani Kürtçesiyle konuşanlar Çawayî Başî ? yada Çune başî ? diye hal hatır sorarlar. Haymana da yaşayan Şêxbizeynî ler de Çune başî ? derler.
Çirdikî ? diyen bazı köyler de var. Bunların hiç biri yanlış değil . Bunlar dilimizin ve kültürümüzün zenginliğini gösteriyor.
Çurkır :Yendi 
Çiri : Suyun başı
Çirtonek : Yağmur oluğu
Çîr : Kurutulmuş kayısı
gibi bazı artık unutulmaya yüz tutmuş kelimelerimizi de hatırlatmak istiyorum.
D
D deyince akla Dil, Dilo ve Dîlok lar gelir. Bizde en yaygın söylenen türkülerimiz hep Dil üzerinedir.
Kilame dila dırlar.
Dil girt, Dile xwe ketê, Dile xwe -----------------------------------------Çend Kûrik ji Gûndê Mîkaîlan
tê da yî , hep aşık olmak için kullanılan
sözlerdir.
Derde dila, Kanîya Kula : Aşk yara çeşmesi gibidir ,
Dil giran : Aşk zordur,
Dilî tirsonek Singa gewr jî nawîne : Korkak aşık ak gerdanı da göremez, gibi atasözlerimiz de mevcut.
Dîn : Deli
Dirri : Diken yani Kürtçede yırtan anlamında kulanılır.
Dims : Pekmez
Dîk : Horoz. Buradaki Horozunda Kürtçenin kardeş dili olan Farsçadan geldiğini belirteyim. Xew ve Roz : Roj kelimlerinden oluşur ve güne uyandıran demektir.
Dil kelimesinin Hintlilerde de ayni olduğunu söylemeliyim. Yani tüm İrani ve Hindi kavimlerde belkide varolan en ortak kelimedir Dil, yani aşk.
Türklerin bu kelimeyi de pekçok yerde yanlış kullandığını belirtmeliyim. Mesela Dil Yaresi ni sanki konuşma dili, ağızdaki dilmiş gibi söylerler. Oysa ondan "Gönül Yarası" anlamı çıkar.
E
Erê : Evet , Erêni : olumlu, positiv anlamında kullanılır. Bu bizde gırtlaktan ve hiç bir organ birbirine değdirilmeden çıkarılır . Bunun birde ê ,yani şapkalısı var. O da ağız iyice yanları çekilerek ve inceltilerek söylenir. Türkçe de ê yoktur.
Bunu ere diye yazar ve okursanız çok manasız bir şey de çıkabilir. Zerê demek yerine Zere demek de komik gelebilir.
Ker : Eşek derseniz ayrı bir anlam, Kêr : Bıçak derseniz ayrı bir anlam verirsiniz. Hatta, Kerr = Sağır derseniz daha da ayrı mânâ ortaya çıkar. Bu nedenle yazarken bunlara itina göstermek gereklidir.
Bir daha ki harflerde görüsmek dilegi ile.
Dr. Fikret Yıldız
|
