|
Ön Açıklama !
Kürdlerde toplumsal açıdan
aşiret kastının ciddi bir işleve
sahip olduğu bilinir. Hemen her Kürd aşiret
aidiyetini taşır dersek abartılı
kaçmaz.
Kürd milletinin bir parçasını oluşturan
Kırşehir Kürdleride bu kast sistemi içerisinde
doğal olarak yer alırlar.
Kırşehir Kürdlerinin çoğunluğu
Reşwan/ Reşi/Reşiyan ve Milî aşireti
içerisinde değerlendirilirler. Bu konuda elde
kesin veri ve bilgiler mevcuttur. Aşiret dokularını
Berketî, Şêxbilan, Mifîkan, Oxçîyan ve Pisîyan
adları ile tanımlayan Kürd ahali esasen
bahsi geçen aşiretlerin bağlaşıklarıdır.
Biz bu köşede Reşwanlar ve Milî aşireti
üzerine tarihi bilgi ve belgeleri okuyucularımıza
sunacağız. Ilk önce Reşwanlar.
REŞWANLAR
Reşwanlar üzerine bilgil
edinmek isteyen birisi ağırlıkla iki
kaynağa başvurmak durumundadır. Bu kaynaklardan birisi: 1900 yılların hemen
başlarında Kürdistanda görevli olarak bulunmuş,
İngiliz subayı E. M. Noel in 1919 yılında
kitap olarak yayımlanan günlüğüdür. Bu günlükte
“Kürdistan Üzerine Özel Bir Çalışma” adıyla
yer alan bir bölüm bulunmaktadır. Bu bölümün
bir kaç sayfası (29-36) Reşwan aşiretine
ayrılmıştır.
İkincisi ise: Osmanlı Devleti döneminde
tutulan ve bu gün Başbakanlık Osmanlı
Arşivinde bulunan tahrir defterleridir. Bu defterlerden
birisi Yavuz Sultan Selim dönemine (1519) ait olup,
bu gün Başbakanlık Osmanlı Arşvinde
71 ` numara ile kayıtlı bulunmaktadır.
Diğeri ise Kanuni Sultan Süleyman dönemine (1524
ve 1536 ) aittir. Yine Başbakanlık Osmanlı
Arşivinde bulunan 123 ve 181 numaralı kayıt
defterleridir.
Bu kayıtlarda Malatya, Maraş ve Hisn.-i
Mansur (Adıyaman) bölgesinde bulunan konar-göçer
asiretler ve aşiretin kolları ile ilgili bilgiler bulunmaktadır.
Şimdi sırası ile bu kaynakları
kısaca tarayalım.
E.M. Noelin günlüğünde bahsi geçen bölüm 29 ve
36 ıncı sayfalar birbnebun dergisinde yayımlandı.
ingilizcdeden Türkçeye Hatice Polat cevirdi. Biz bu
çeviriyi yeniden düzenleyerek verelim.
E.M.Noel ve Reşwanlar.
İngiliz subay E.
M. Noel görevli olduğu alanlarda Reşwanları
hemen her detayına kadar inceler, araştırır
ve günlüğüne kayıt eder. Bu kayıtlar
Güney Malatya Dağlık Bölgesinde Yaşayan
Bir Kürd Aşireti Reşwaniler adı altında
rapor haline getirilir. Raporda bilgiler beilirli
başlıklar altında verilir. Tabii bu
bilgiler ağırlıkla Kürdistanda kalan
kesime ilişkin bilgillerdir. Yani bu gün Kırşehir
e gelenlerin yakın akrabaları üzerine bilgilerdir.
Okunduğunda temel benzerlikler hemen fark edilecektir.
E.M.Noelin günlüğünün kapağı
Tarihlerine Ilişkin:
Bundan 3 veya 4 tüzyıl önce Reşwanlar göçebe olarak kışı Besni ve yakınlarındaki
düzlükte, yazları
ise Ankara yakınlarına
göç ederek geçirirlerdi.
Aşiret bir
yaz, Türkler (Osmanlı)
tarafından saldırıya
uğrar ve
göçebelik sona erer. Bir kısmı
Ankara yakınlarındaki
Haymana Ovasında
kaldılar ve
hala bunları
orada bulmak
mümkündür.
Diğer kısmı
ise güneye dönerek,
bugünkü yaşadıkları
bölge olan
Besni ve Malatya
arasındaki dağ
bölgesinde köyler
kurmuşlardır.
Reşwanlar Kilis
civarlarındada bulunmaktadırlar.
Bunlar Celali
aşiretinin kolu olan ve Fars
sınırında
yaşayan Kotan
lara akrabadırlar ve Reşwanlardan ayrılan bir koludur.
Aşiret iyi
bir savaşçı üne sahiptir. Bin civarında modern
tüfek sahibi olup ikiyüze yakın kişi her
zaman tüfek kullanır. Ülkeleri saldırıya
uğradığında ikibin savaşçı
toparlayabilme gücüne sahiptirler. Dış meseleler
için sekizyüz ile bin arasında kişi toparlayabilirler.
Savaş süresince iki bin kişiyi askere göndermişler,
bunların bini kaçmış, dokuzyüz kadarıda
geri dönmemiştir. Kaçan askerlerin evleri cezalandırma
kurumları tarafından yıkılmıştır.
Bu dönemden sonra aşiret mensupları Türk
( Osamanlı) yöneticilerine karşı büyük
bir kin beslemeye başlamışlardır.
Nüfus Yapıları:
E.M. Noel Malatya ve
Adıyaman çevresinde yaklaşık dörtbin
ile dörtbinbeşyüz ailenin varlığından
bahs eder. Bunlarıda tek tek bağlı
oldukları yere göre kayıt eder.
Kahta:
94 köy ve 2030 aile
Husni Mansur: 17 köy ve 1417 aile (200 300
köylere ait olmayan ailelerde dahil)
Malatya: 12 köy ve 455 aile
Besni: …. 180 aile
(göçebedirler. Kış için inşa ettikleri
barınaklarda kalırlar)
Toplam 123 köy ve
4082 aile bu yörelerde
bulunurlar.
Genel Karekter Özellikleri:
Reşwanlar iyi niyetli, misefirperwer, nazik, ve samimi
olarak tanınırlar.
İnanç Yapıları:
Aşiretin hemen hemen tümü Sünni
inancına sahiptir.
Yalnız Hidiri Sor kolunun tümü
ve Bulam`kolunun yarısı Alevi inancına sahiptir. Aralarında inançsal çelişkiler vardır ve Karşılıklı evlenme
hemen hemen
hiç yok gibidir.
Dil Yaplıarı:
Konuştukları dil Kurmancidir. Aşiret ileri gelenleri ve yola veya
şehre yakın bölgelerde
oturanların bazıları
Tütkçede konuşabiliyorlar.
Memeleketin İç
kısımlarında oturanlar
ise çok
azı Türkçe
anlar veya konuşur.
Kıyafetleri:
Torba şeklinde pantolonlar (şal), kırmızı işlemeli
ceket (takala),
başa fes şapka (kulik) veya kum,
çok büyük
sarılan türban şeklinde başlık (çit)
Ölçüleri:
Krat= 6 kilo
32 krat=
1 kil = 192 kilo
Waqia=
700 dirhem (
1 dirhem 50 grama eşittir)
Para Birimleri:
Lira=
7 Mecidiye
Mecidiye= 20 Piastre
Lira(kağıt para)= 35 piastre
Kese= 5 lira altın
Fiyatlar:
Buğday: Bir kratı 10 piastre 83 mecidiye bir ton ölçüsüne göre
Arpa: Bir Kratı 6 piatre 50 mecidiye
bir ton ölçüsüsne göre
Koyun: Bir yaşında (Kawir) 13 ila 15 mecidiye arasında
Koyun: İki yaşında
15 ila 17 mecidiye
arasında
Keçi: Bir yaşında
9 Meciddiye
Keçi: İki yaşında
10 Mecidiye
Ghee: Bir İstanbul okkası
20 piastre
Yün(Heri):
Bir okkası 12 piastre,
Keçi yünü(mu): Bir okkası
1 veya 2 piastre
Gelin başlığı
…T 5000 altın aşağıya
doğru.
Tarım:
Tahıl olaraka Buğday,
Arpa, Darı, Tütün, Pirinç, ve Pamuk yükseklerde
ise Yulaf ekilir. Ekin bakımından en verimli
bölge Husni Mansur toprak alanlarırıdır.
Bire 20-30 verim verir. Besni bölgesinde, bire 15-20,
Kahta bölgesinde ise bire 7-10 verir toprak.
Pulluklar iki öküzlüdür. Dağlık bölgelerde
iki kile( 400 kilo) düzlüklerde ise 800 kilo tohum
ekilir. Bağcılık yaygındır.
Aşiret kolları listesi
REŞWANLARA BAĞLI AŞİRET KOLLARI
Aşiret Adı Aşiret Reisi
Aile sayısı Köy sayısı
Yazlık Yeri
Kavçur Molla Muhammed 300
6 Gayitep
Kota Ramazan Ağa 100
3 Çiya Reşan
Alikan Us Beg Karı 300
10 Palış Marimer
Brinça Avi Nasır
50 1 Çiya
Spi
Gella Mahadan Aga 600
11 Çiya sipi
Zırukan HacıBedir 700 42
Deşta Remen
Kawi Dosthılt Müslüm
Ağa 100 8 DeştaRemen
Yarlık Hıdıre Sor(1) Kure Şeyho
300 6 Merg
Izar
Koçar Hıdıre Sor Karman Ağa 400
3 Kani Asi,GedahiReş
Celikan Keyo Ağa
300 1 Çiya Spi, Ardıl
Kerab
Bulam(2) Yusuf Hese Beko 150 3 ?
Alguran ? 15 1
?
Malkan ? 100 2
Çiya Spi
Mamarek MamiAğa 60 1
Karri
Galamang HesiMame Heske 40
1 Kaşegır
Mamesor MuhammedAğa 100 3
ÇiyaBire Sor
Taşıkan MollaAbuzer …
Kolik Çiya Sipi
Darı Yusuf Yusuf
Molla Abuzer 300 7
Tehte Maşeter
Dalan Yusuf Ağa 300
… Çiya Reşan
Koşan ? 100. ...
Çiya Reşan
Çakalan Molla Hesen 100
… ?
Aşiret Yöneticileri:
Heci Bedir Ağa 45
yaşlarındadır. Uzun boylu, yakışıklı
olup nezaketli, görgülü ve dürüst bir kişidir.
Aşiret üzerinde etkisi güçlüdür. Kendisi devletin
gücünü ve her yere uzanan kolunun bilincinde olarak
Türklerle iyi geçinmeye çalışır. Bir
dönemler Türkler onu savaş kaçakları yüzünden,
savaş kaçakları sayısına orantılı
olarak istenen mal vergisine karşı çıktığı
için bir kaç aylığına hapis etmişler.
Kewrdeşlerinden Zain Ul Bey şişmanca
ve pek önem verilmeyen birisidir. Diğer kardeşi
Haydar Bey uzun boylu, zavallı ve biraz çekingendir.
REŞWAN KÖYLERİ
Kahta Kazası:
Nahiye ve Merkez
Çat, Bagçe, Çıngıl,
Tusi, Koksir, Postın
Sıncık Nahiyesi:
Sıncık, Kaşkana,
Meran, Lakın, Pamlı,Hecık, Omık,
Sakız, Zewikeri, Bırmışe Hopan,
Karakose, Farıkan, Şahin Benen, Şıfrın,
Rutkan, Şerefhan, Koseh Uşağı,
Çardıgan, Hıdıran, Receb, Bıstıkan,
Şahverdi, Avnot, Çukan, Mestan, Narun, Kuran,
Polkan, Kalık, Hassan Cabbar, Hüseyin Cabbar
Alut Nahiyesi:
Kulık, Kureyş,
Alat, Tarpal, Taşkan, Hamzan, Cıralık,
Ağca Mezrek, Zeydan, Bırcık, Kakelan,
Sasiyan, Bızrın, Arıket, Şebaba,
Tıbıl, Senak, Karaca Viran, Mamecan, Nahık,
Pirot, Kalyan, Halilan, Karaçur, Gigan, Guzelek, Çerçiyan,
Hasan Dıkın, Büyük Bal, Breman, Kiptera,
Bervedal, Kilisik, Askevan, Hupak, Barsamık,
Şahnakand, Şalgerik, Balas, Şerefhan,
Karakaş, Harsılek
Devamı Osmanlı
Arşivlerinde Reşwanlar. |
